Dagprogramma 9 februari: lezingen en workshops

Hieronder ziet u alle lezingen en workshops die worden gegeven tijdens de Docentendag Maatschappijleer van 9 februari 2018.

Inschrijven kan van 4 december 2017 tot 14 januari 2018 (of tot het maximum aantal deelnemers is bereikt).

De aanmelding is pas definitief na afronding van de betaling (iDeal of Creditcard). U ontvangt hiervan direct een bevestigingse-mail met factuur. Aanmelden op rekening is niet mogelijk.


Klik op de titels voor de beschrijvingen, of download een printbare pdf:

Hoofdlezing:

Ronde 1:

Ronde 2:

Ronde 3:

 

Hoofdlezing

Het kleine bubbelcollege – Drs. Joris Luyendijk

De term ‘bubbel’ komen we sinds vorig jaar veel tegen. We leven steeds meer in onze eigen bubbel: in een kring van gelijkgestemden, met welgevallige berichten op onze eigen social media. In deze lezing stelt Joris Luyendijk zijn eigen comfortabele wereldbeeld ter discussie. Wat waren voor hem ‘sleutelmomenten’ waarop de wereld anders bleek dan hij daarvoor dacht? Luyendijk kijkt vanuit meerdere invalshoeken naar grote gebeurtenissen in Nederland en de wereld. Prikt hij ook uw bubbel door?

Joris Luyendijk is journalist en antropoloog. Hij schreef onder andere de bestsellers Het zijn net mensen en Dit kan niet waar zijn. Zijn laatste publicatie is Kunnen we praten?

Ronde 1

 

Mondiale machtsverhoudingen op z’n kop: het einde van de witte man? – Mr. drs. Jeroen de Lange

Europa wordt omgeven door een gordel van instabiele en al dan niet openlijk vijandige landen. Het zijn vaak fragiele staten, met een hoge bevolkingsgroei. (In 2015 leefden er 2,5 miljard mensen in Afrika. Google maar eens op ‘true size of Africa’, en verbaas je.) Tegelijkertijd is er in die landen overal tv en op steeds meer plaatsen ook internet. Onze wereld is klein geworden, maar de verschillen blijven extreem groot. Een jonge man vertelde mij in Congo: ‘Ik ga liever dood op weg naar Europa dan hier te blijven niets doen, en mij te schamen voor mijn moeder’. Welk antwoord heeft Europa daarop? Wat kan er überhaupt aan gedaan worden? Is het misschien maar beter dat Chinezen de witte man van zijn plek verdrijven in Afrika? Welke landen leven in een sfeer van hoop, welke in een sfeer van angst, en welke in een sfeer van vernedering? Wat is het vooruitzicht van landen als Niger, Mali, Senegal, Tunesië en Algerije? Hoe blijft Egypte stabiel? En wat als er geen Middellandse Zee was geweest?

Mr. drs. Jeroen de Lange is oud-diplomaat en was senior econoom bij de Wereldbank.

Kritiek als slijpsteen in de Europese Unie – Bart van Horck MSc

Lange tijd leek kritiek op de Europese Unie ‘not done’. De EU was immers een vredesproject waar je niet tegen kon zijn. In de huidige tijd is de kritiek op Brussel echter springlevend. Daar heeft Brussel aan moeten wennen en dat kostte tijd. Maar toch lijken de EU en de regeringsleiders een antwoord te hebben gevonden op de kritiek die er op de EU is. Brussel heeft meer oog gekregen voor de kritiek van lidstaten en (nationale) politieke partijen.

Hoe is dat gegaan? Waarom had de EU aanvankelijk zoveel moeite met de kritiek en wat betekende deze kritiek voor de ontwikkeling van de Europese Unie? Komen er grote wijzigingen in Brussel of blijft de Brusselse trein rustig doorrijden met slechts gepaste snelheid? Bart van Horck gaat in deze lezing in op deze vragen, hij zal daarbij  ingaan op de laatste ontwikkelingen in de Europese Unie en de concrete betekenis daarvan voor Nederland.

Bart van Horck MSc is als buitenpromovendus verbonden aan het Faculty of Governance and Global Affairs (FGGA) van de Campus Den Haag aan de Universiteit Leiden.

Het einde van de patriottische lente? Het succes van radicaal rechts-populistische partijen in Europa – Prof. dr. Sarah L. de Lange

De afgelopen decennia zijn radicaal rechts-populistische partijen enorm gegroeid. In het verkiezingsjaar 2017 kregen partijen zoals het Front National, de Partij Voor de Vrijheid, en de UK Independence Party echter minder stemmen dan verwacht. Is het radicaal rechts-populisme op zijn retour als gevolg van Brexit en Trump? Sarah de Lange presenteert verklaringen voor het succes (en falen) van radicaal rechts-populistische partijen in Europa, en reflecteert op de impact die deze partijen hebben op de liberale democratie en haar burgers.

Prof. dr. Sarah L. de Lange is houder van de Dr. J.M. Den Uyl-leerstoel aan de Afdeling Politicologie van de Universiteit van Amsterdam.

Weerbare democratie – Mr. dr. Bastiaan Rijpkema

In de Verenigde Staten is met Donald Trump een politieke excentriekeling gekozen, die suggereerde dat hij zich niet neer zou leggen bij de uitslag van democratische verkiezingen. Turkije lijkt na het laatste referendum de weg naar een autoritaire democratie te hebben ingeslagen. En binnen de Europese Unie zijn er zorgen over Hongarije en Polen. Wat is er met de democratie aan de hand? Hoe moeten we deze ontwikkelingen beoordelen? Wat brengt een democratie ertoe om haar eigen noodlot te omarmen? En mag een democratie zich verweren tegen antidemocraten – of is dát juist heel ondemocratisch?

Mr. Dr. Bastiaan Rijpkema (1987) is rechtsfilosoof en als universitair docent verbonden aan de Universiteit Leiden. In 2015 verscheen van zijn hand het boek ‘Weerbare democratie’ waarvoor hij de Prinsjesboekenprijs 2016 ontving. Hij is co-redacteur van de essaybundel ‘De strijd om de democratie’ (verschijning: januari 2018).

Blauwogig voor de klas: docenten en hun invloed op radicalisering – Seyda Buurman-Kutsal (workshop)

Thema: Pluriforme Samenleving

Schoolklassen zijn microsamenlevingen op zich. Maatschappelijke vraagstukken spelen onmiddellijk ook een rol in de klas. Leerlingen leren niet alleen van de inhoud die door docenten worden aangeboden, maar vooral ook van de houding en attitude die docenten laten zien. Leraren dragen daarmee vaak ongemerkt en ongewild bij aan radicalisering en segregatie. In deze workshop maakt u kennis met de effecten van uw gedrag op de groep en de mogelijke gevolgen daarvan.
U doet mee aan een snuffelsessie van de workshop Brown Eyes Blue Eyes en wordt geconfronteerd met uw keuzes en voorkeuren en de invloed die deze hebben op de aanwezige groep. De kansen die de reflectie op uw eigen gedrag biedt zijn onmiddellijk toepasbaar voor zowel onderwijs als team en school. Ook ontvangt u een tool waarmee u zelf met uw leerlingen aan de slag kunt.

Seyda Buurman-Kutsal is trainer, gecertificeerd train-the-trainer Brown Eyes Blue Eyes, supervisor en adviseur diversiteit voor scholen, jeugdbescherming en overheidsinstanties. Daarnaast is zij docent bij Fontys Hogeschool Pedagogiek.

Ronde 2

 

De verzorgingsstaat van de toekomst – Dr. Albert Jan Kruiter

De verzorgingsstaat verandert snel. Een nieuwe generatie jongeren treft een verzorgingsstaat die minder zorg en sociale zekerheid biedt dan hun ouders kenden. Hoe ziet de verzorgingsstaat van de toekomst eruit? Wat zijn de belangrijkste ontwikkelingen? Albert Jan Kruiter gaat in op de vraag wat het betekent als ongelijkheid in plaats van gelijkheid de verzorgingsstaat van de toekomst definieert en wat dit voor het burgerschapsonderwijs betekent.

Dr. Albert Jan Kruiter is werkzaam bij het Instituut voor Publieke Waarden.

Thuis bij de vijand, joden en moslims in Nederland – Natascha van Weezel BA

Waarom roept het Israëlisch-Palestijns conflict ook in ons eigen land zoveel spanningen op? In hoeverre is moslimhaat vergelijkbaar met antisemitisme? Wat is het verschil tussen antizionisme en antisemitisme? En wat doe je als mensen uit de eigen gemeenschap je voor ‘nazi’, ‘verrader’ of ‘joodse zelfhater’ uitmaken? Of wanneer een alleraardigst Marokkaans meisje wil weten wat de Holocaust is en een groep Turkse tieners er heilig van overtuigd is dat de joden achter IS zitten? Niet alleen internationaal, maar ook binnen Nederland zorgen de voortdurende conflicten in het Midden-Oosten voor een toenemende polarisatie. Natascha van Weezel legt uit hoe een gevoelig onderwerp als het Israëlisch-Palestijns conflict besproken kan worden.

Natascha van Weezel is auteur en filmmaker. In 2012 studeerde ze af aan de Nederlandse filmacademie. In april 2017 verscheen haar nieuwste boek ‘Thuis bij de vijand, joden en moslims in Nederland’.

De invloed van veranderend mediagebruik op politiek gedrag en de publieke opinie – Prof. dr. Claes de Vreese

Ons medialandschap verandert snel. Tegelijkertijd veranderen ook de mogelijkheden voor politieke expressie en participatie. Hoe houden deze veranderingen met elkaar verband? Wordt nieuws alleen binnen zogenaamde ‘echo-chambers’ gebruikt? Vervangen sociale media de rol van de publieke sfeer? Worden likes op Facebook belangrijker dan stemmen? Wat moeten we weten om de interactie tussen mediagebruik, publieke opinie en politiek gedrag beter te kunnen begrijpen? Deze lezing geeft een inleiding op deze zeer actuele thema’s.

Prof. dr. Claes H. de Vreese is hoogleraar Politieke Communicatie aan de Universiteit van Amsterdam, lid van de KNAW, en directeur van The Center for Politics and Communication (www.polcomm.org).

Ontwerp de democratische rechtsstaat van de 21ste eeuw (workshop)

Doelgroep: alle doelgroepen

In deze workshop wisselen we ideeën uit over de toekomst van onze democratische rechtsstaat. Hoe kunnen we met constitutional design onze democratische rechtsstaat onderhouden en verbeteren? Tijdens de zoektocht naar antwoorden op deze vraag bekijken we eerst wat voor spanning er is tussen democratie en rechtsstaat en hoe deze tot uitdrukking komt in de hedendaagse politieke praktijk. Vervolgens zoomen we in op ons parlementaire stelsel. Kan dit stelsel het evenwicht tussen democratie en rechtsstaat nog wel garanderen? En wat zouden we aan dit stelsel kunnen veranderen om ervoor te zorgen dat ook toekomstige generaties kunnen leven in een vrije en rechtvaardige samenleving? U bent van harte welkom om met ons mee te denken. U zult zien dat design thinking een prachtige en uitnodigende methode is om met elk soort publiek na te denken over mogelijke oplossingen voor problemen van onze tijd.

Gert-Jan Leenknegt geeft les aan de Universiteit van Tilburg en is actief betrokken bij de website www.nederlandrechtsstaat.nl.

Versterk de sociale cohesie: maak een politieke muurschildering op uw school (workshop)

Doelgroep: alle doelgroepen

Voor ik docent maatschappijleer werd, raakte ik geïnteresseerd in het fenomeen van de politieke muurschildering. Samen met enkele vrienden en vriendinnen richtten we (in navolging van Chileense muurschilderbrigades) het Kunstenaars Kollektief Karkas op. In overleg met buurtcomités, actiegroepen, landencomités en de opkomende milieubeweging maakten we politieke schilderingen om de visie van deze groepen beeldend uiteen te zetten. Wij vonden het belangrijk dat groepen die in de gangbare media geen of weinig aandacht kregen hun boodschap zichtbaar konden maken aan een groot publiek. Ook op scholen is de muurschildering een goed middel om de sociale cohesie te versterken en leerlingen daadwerkelijk zeggenschap te geven over de ruimte waarin zij zich het grootste gedeelte van de dag ophouden. In deze workshop vertel ik over de lessenserie die ik samen met een docent beeldende vorming heb gemaakt en die bij ons op school tot een prachtig resultaat heeft geleid.

Bart de Jongh is docent maatschappijleer en werkt bij het Kunstenaars Kollektief Karkas (KKK). Hij geeft de workshop samen met docent Beeldende Vorming Daniëlle Weijmer.

Toetsing in het nieuwe eindexamenprogramma MAW (workshop)

Doelgroep: havo/vwo

In deze workshop gaan we oefenen met het maken én nakijken van toetsvragen aan de hand van oude pilotexamens. We gaan daarbij uit van de concept-contextbenadering: we bespreken waar je op moet letten als je concepten wil toetsen. De workshop is bedoeld voor docenten in havo en vwo die nog niet eerder een nascholing over toetsing hebben gevolgd.

Jan Jacobs en Mathieu Peulen doceren maatschappijwetenschappen en geven deze workshop namens het CvTE.

Complottheorieën en complotdenkers in de klas (workshop)

Doelgroep: mbo (al is de workshop voor meerdere doelgroepen interessant)

Tijdens de workshop bespreken we kort wat een complottheorie is en wanneer iemand een complotdenker is. We geven ook enige uitleg over de maatschappelijke factoren die dit soort denken lijken te stimuleren. Vervolgens leggen we de laatste hand aan een opdracht die u later zelf in de klas kunt uitvoeren. Deze opdracht heeft als doel om één van de factoren die het denken in complotten stimuleert (gedeeltelijk) weg te nemen. De manier om om dat doel te bereiken, is ten eerste: de vaardigheden trainen die nodig zijn voor het vergaren van betrouwbare informatie, en ten tweede: het zelfvertrouwen van de leerling vergroten.

Kevin Tuin is docent Burgerschap op het ROC Mondriaan in Den Haag.

Macht en tegenmacht: inkijkje in de dilemma’s van de ombudsman (workshop)

Doelgroep: havo/vwo

Stelt u zich de volgende situatie voor. Vanavond belt uw buurvrouw bij u aan met de vraag of zij een jerrycan water mag vullen. Wat blijkt: zij is afgesloten van water, omdat zij haar rekeningen niet heeft betaald. Toevallig heeft u vandaag een workshop bijgewoond over het werk van de ombudsman. U weet wat uw buurvrouw van de overheid wel en niet mag verwachten. Wat is uw advies?

De Nationale ombudsman en de Kinderombudsman vormen een tegenmacht met een eigen beoordelingskader. Aan de hand van vier actuele casussen van de Nationale ombudsman en de Kinderombudsman, krijgt u een inkijkje in de werkwijze van beide instituten. Voor welke dilemma’s staan zij en hoe komen zij tot hun oordelen? Na deze workshop krijgen de deelnemers twee uitgewerkte werkvormen (h/v) mee voor in de klas.

Marion van Dam is strategisch adviseur en mediator van de Nationale ombudsman.
Machteld Wiersma is beleidsadviseur Kinderombudsman.

Europees burgerschap in het vmbo en mbo (workshop)

Doelgroep: vmbo/mbo

Zoals Caroline de Gruyter in haar artikel van 15 juli 2017 in NRC schreef, weten leerlingen meer over de trans-Atlantische betrekkingen dan over Europa. Veel leerlingen weten niet wie wat beslist in Europa, wat het verschil is tussen de Europese Commissie en de Raad, welke Nederlandse wetgeving het gevolg is van de Europese besluitvorming en welke niet, en wat die wetgeving voor hun betekent.

Leerlingen zouden zich bewust moeten worden van hun mogelijkheden om de kleur van Europa mede te bepalen. In deze workshop laten we via een quiz en inspirerende voorbeelden van lesmethoden zien, hoe je ‘Europakunde’ aan je leerlingen kunt overdragen, en ook hoe je gastlessen over de Europese Unie kunt regelen en met ondersteuning van het Informatiebureau Europees Parlement.

Anne-Marie Eekhout en Wil Willemsen werken als projectmanager bij de Nederlandse vertegenwoordiging van het Europees Parlement in Den Haag.

Debatteren in de les (workshop)

Doelgroep: alle doelgroepen

In hoeverre kan debatteren bijdragen aan een zinvolle invulling van een klassikale les? Veel scholen hebben (een ruime) ervaring met een schooldebatteam dat meedoet aan verscheidende debatcompetities, waarvan ‘Op weg naar het Lagerhuis’ de bekendste is. Maar debatteren is ook in te zetten in uw eigen lessen. In deze workshop reiken we enkele eenvoudige debatvormen aan en geven we tips voor hoe u ze uit kunt  voeren. We gaan met elkaar onderzoeken welke mogelijkheden deze debatvormen, en wellicht ook nog andere, hebben voor uw lessen. Na afloop van deze workshop krijgt u een korte beschrijving van de gebruikte werkvormen mee en inspiratie om die ook in de les te gebruiken.

Daan Verhoeven is docent maatschappijleer op het Dalton Den Haag.

De Eerste Kamer der Staten-Generaal: beeldvorming versus realiteit (excursie)

De Eerste Kamer heeft een zelfstandige rol in ons staatsbestel, maar haar rol is niet altijd even duidelijk bij het algemene publiek. Er leven wel bepaalde ideeën over de Kamer, maar hoe verhouden die zich tot de werkelijkheid? Daarvoor moeten we niet alleen naar de formele regels kijken, maar juist ook naar de praktijk. Dan vinden we antwoorden op vragen als: kan de Eerste Kamer wetsvoorstellen terugsturen naar de Tweede Kamer? Wordt er in de Eerste Kamer minder politiek bedreven dan in de Tweede? Wat is er waar van de vertragende factor van de Eerste Kamer? Hoeveel wetsvoorstellen worden er nu echt weggestemd? Wie hebben er zitting in de Eerste Kamer en welke functies bekleden de Kamerleden naast hun Kamerlidmaatschap? Dit jaar neemt de Eerste Kamer u mee op een zoektocht naar de beeldvorming  bij het algemene publiek en hoe deze zich verhoudt tot de realiteit. Het bezoek wordt afgesloten met een korte rondleiding door de Eerste Kamer.
Belangrijk! In de Eerste Kamer gelden veiligheidsmaatregelen. Neem uw identiteitsbewijs mee tijdens deze excursie.

Dr. Laurens Dragstra is senior stafmedewerker van de Eerste Kamer.

Bezoek aan de Raad van State (excursie)

De Raad van State adviseert regering en parlement over wetsvoorstellen en fungeert daarnaast als hoogste bestuursrechter in geschillen tussen burgers en overheid. Wat houden deze taken precies in, en wat is het verschil? Dat legt Arnold Weggeman van de directie Advisering aan u uit. Vervolgens besteden zij in een interactieve bijeenkomst aandacht aan de manier waarop de Raad van State wetsvoorstellen beoordeelt. Het toetsingskader van de Afdeling advisering wordt geïllustreerd aan de hand van wetgeving die u of uw leerlingen raakt. Concrete voorbeelden zijn de advisering over het sociaal leenstelsel, de verplichte Cito-toets in het primair onderwijs, de invoering van het ‘lerarenregister’, de verplichte rekentoets en de inmiddels weer afgeschafte regeling voor gratis schoolboeken. Natuurlijk mag een rondleiding van Pieter-Bas Beekman door het voormalige paleis van Koning Willem II en de huidige zittingszalen niet ontbreken.

Mr. Arnold Weggeman is directeur van de directie Advisering.
Mr. Pieter-Bas Beekman is hoofd van de afdeling Communicatie bij de Raad van State.

VIP-excursie Tweede Kamer (excursie)

Het beeld van de Tweede Kamer is voor docenten maatschappijleer bekend: de plenaire zaal met blauwe zetels, Kamerleden, de voorzitter met griffiers en Vak K met ministers en staatssecretarissen. Het Kamergebouw herbergt echter nog veel meer bijzondere ruimtes. Tijdens deze VIP-excursie bezoekt u delen van het complex die normaal voor het grote publiek gesloten blijven. U bezoekt historische vertrekken, zoals de Oude Zaal, de Stadhouderskamer en de Handelingenkamer. Daarnaast bezoekt u ook de minder bekende parlementaire enquêtezaal en het archief, die zich aan de andere kant van het Haagse Plein bevinden. Het bezoek zal plaatsvinden onder begeleiding van twee rondleiders. Zij kunnen u van alles vertellen over bijzonderheden en wetenswaardigheden van deze plekken.

Belangrijk!
In de Tweede Kamer gelden veiligheidsmaatregelen. Neem uw identiteitsbewijs mee tijdens deze excursie.

Ronde 3

Een verlangen naar democratie? Burgerschapseducatie ‘revisited’ – Prof. dr. Gert Biesta

In veel landen wordt burgerschapseducatie opgevat als het bijbrengen van de kennis, vaardigheden en houdingen die nodig zijn om volwaardig deel te kunnen nemen aan de samenleving. In Nederland spreekt men veel over burgerschapscompetentie, gedefinieerd als het vermogen om in de maatschappij als een actieve, zelfstandige en verantwoorde burger te handelen. Een vraag die daarbij naar boven komt, is wat voor opvatting van burgerschap wordt gehanteerd. Hoe expliciet wordt daarbij rekening gehouden met de politieke burgerschapsdimensie en de daaraan inherente verbinding met democratie? Een andere vraag is welke bijdrage onderwijs kan en zou moeten leveren. In zijn voordracht wil Gert Biesta aandacht vragen voor een vaak vergeten dimensie van deze taak, die niet gaat om de vraag wat kinderen en jongeren moeten kennen en kunnen, maar om de vraag hoe onderwijs het verlangen kan wekken bij kinderen en jongeren om op een democratische manier in de wereld te willen staan.

Prof. dr. Gert Biesta is als Professor of Education verbonden aan het Department of Education van Brunel University London en bekleedt de NIVOZ-leerstoel voor de pedagogische dimensies voor onderwijs, opleiding en vorming aan de Universiteit voor Humanistiek. Tevens maakt hij sinds 2015 deel uit van de Onderwijsraad.

Nederlandse tolerantie, wat is ervan over? – Prof. dr. James Kennedy

Nederlanders zijn zich altijd bewust geweest van hun kwetsbare positie: iedere Nederlander behoort tot een minderheid in een klein land. Hierdoor zijn zij ervan doordrongen dat ze rekening moeten houden met wat er om hen heen plaatsvindt. Maar inmiddels lijken Nederlanders ‘tolerantie’ anders te waarderen dan in vorige eeuwen of decennia. Wat is er veranderd? En wat betekent dit voor de Nederlandse democratie? James Kennedy plaatst actuele ontwikkelingen in een historisch perspectief. Hij laat zien dat het Nederlandse ethos en de opvattingen heel snel kunnen veranderen als men tot de conclusie komt dat het over een andere boeg moet worden gegooid.

Prof. dr. James Kennedy is decaan van het University College Utrecht. Eerder was hij hoogleraar contemporaine geschiedenis aan de Vrije Universiteit en hoogleraar Nederlandse geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Onlangs verscheen zijn boek ‘Een beknopte geschiedenis van Nederland’.

Causaal redeneren in het nieuwe MAW- programma (workshop)

Doelgroep: havo/vwo

Bij maatschappijwetenschappen en maatschappijleer moeten leerlingen kunnen werken met causale verbanden en correlaties, maar ze krijgen meestal weinig oefening om dit causale redeneren onder de knie te krijgen. Het afgelopen schooljaar hebben de vakdidactici en onderzoekers van de UvA samen met een zestal pilotscholen onderzoek gedaan naar opdrachten voor leerlingen waarmee het causale redeneren van leerlingen goed wordt aangestuurd. In deze workshop presenteert een van de pilotdocenten een aantal good practices uit het onderzoeksproject. Een van de betrokken vakdidactici bespreekt de criteria voor een goede opdracht en de valkuilen. De verschillen tussen havo en vwo komen aan de orde, evenals de ervaringen van de onderzoekers en de pilotdocenten. Ook presenteren we de website waar alle opdrachten (havo en vwo) te zien zijn.

Gerard Ruijs is als vakdidacticus maatschappijleer/ maatschappijwetenschappen verbonden aan de UvA. Niels Hoendervanger is pilotdocent voor het nieuwe programma maatschappijwetenschappen.

Slim communiceren over klimaatverandering in de klas (workshop)

Doelgroep: havo (al is de workshop voor meerdere doelgroepen interessant)

Wanneer we iets zien, lezen of horen over klimaatverandering, zijn het meestal beelden waar we –op z’n zachtst gezegd  – niet blij van worden. Ook in Nederland beginnen we de gevolgen van klimaatverandering te merken. Het is belangrijk dat er over klimaatverandering én duurzaamheid gesproken wordt. Niet alleen in Den Haag, Brussel of New York, maar ook in de klas. Maar hoe pak je dat op een goede manier aan? In deze workshop bekijken we krantenartikelen en posters, en discussiëren we over het effect van de bestaande communicatie. Na afloop weet je hoe het slimmer kan, zodat de leerlingen met een prettig gevoel de les kunnen verlaten.

Petra Willems is docent maatschappijleer en maatschappijwetenschappen op het Lorentz Lyceum in Arnhem.

Kritisch Denken: (hoe) doe je dat? (workshop)

Doelgroep: alle doelgroepen

Welke (deel-)vaardigheden vallen onder kritisch denken? Hoe leert u die aan uw studenten? En denkt u zelf eigenlijk wel kritisch? Deze vragen bespreken we aan de hand van een actuele stelling die we met behulp van het programma ‘Rationale’ visualiseren in een redeneerschema. In dat schema onderbouwen we de stelling visueel met redenen, formuleren bezwaren en weerleggingen, en voegen bewijs daarvoor toe. Zijn er verborgen aannames en hoe vind je die? Vervolgens evalueren we dit redeneerschema. Tot slot laten we met een praktijkvoorbeeld zien welke onderwijsmiddelen de methodiek Kritisch Denken met Rationale bevat.

Timo ter Berg is directeur bij de organisatie Kritisch Denken BV en Daan van Riet is docent en Projectleider Expertisecentrum Kritisch Denken aan het ROC Midden Nederland.

‘Zand tussen de tenen’: over de vlucht van een vluchteling (workshop)

Doelgroep: leerlingen van 12-18 jaar

Hoe is het om te moeten vluchten voor je leven? Deze workshop geeft een inkijkje in wat scholen kunnen verwachten van een gecombineerde gastles van Rhedelijk Cultureel en VluchtelingenWerk. Rhedelijk Cultureel maakt in een korte, indringende voorstelling het verhaal van anonieme vluchtelingen weer menselijk. Aansluitend bespreekt een voorlichter van VluchtelingenWerk de hedendaagse vluchtelingenproblematiek en worden de deelnemers uitgedaagd te reflecteren op hun eigen keuzes en meningen. Er schuift een vrijwilliger met vluchtelingachtergrond aan om te vertellen over zijn persoonlijke ervaringen voor, tijdens en na de vlucht. Ontmoeting als basis voor meer begrip en kennis over vluchtelingen!

Mensenrechten en burgerschapsvorming (workshop)

Doelgroep: vmbo/havo/vwo

Het College voor de Rechten van de Mens stelt dat mensenrechteneducatie een solide basis vormt voor burgerschapsvorming en goed onderwijs. Deze workshop zal kort ingaan op de betekenis van mensenrechteneducatie in het onderwijs en daarna inzoomen op de rol die het vak maatschappijleer en de maatschappijleerdocent daarbij kan spelen. Concreet bespreken we op basis van jullie persoonlijke interesse in groepjes: 1) wat de link is tussen mensenrechten en burgerschapsvorming; 2) hoe je mensenrechten in je examenprogramma kunt integreren; 3) hoe het betrekken van mensenrechten leerlingen en docenten kan helpen bij het bespreken van dilemma’s; of 4) hoe mensenrechteneducatie kan voorkomen dat gesprekken ‘moeilijk’ worden. Plenair komen we dan weer bijeen om onze bevindingen te delen. Ter afsluiting vragen we jullie een concreet actiepunt te formuleren en bieden we als College een zekere mate van ondersteuning aan bij het uitvoeren hiervan, onder ander via de Toolbox Mensenrechten op School.

Frauke de Kort is beleidsadviseur mensenrechten bij het College voor de Rechten van de Mens. Daarnaast is ze bevoegd docent maatschappijleer en maatschappijwetenschappen.

Open Space als werkvorm voor het bespreken van controversiële vraagstukken (workshop)

Doelgroep: havo/vwo

Open Space is een zelforganiserende werkvorm die ook wel een ‘georganiseerd koffieautomaatgesprek’ wordt genoemd: informele gesprekken over een actueel onderwerp. We hebben deze werkvorm omgezet naar de klaspraktijk om controversiële vraagstukken te kunnen bespreken.

In de workshop presenteren we een toepassing van Open Space die gecombineerd is met andere elementen van kritisch denken, argumentatie en onderzoeksvaardigheden, geheel gericht op de inhoud van maatschappijleer. We beginnen met een korte uitleg over Open Space, daarna gaan we gezamenlijk een Open Space opzetten en doorlopen. Aan het einde van de workshop ontvang je een stappenplan hoe je deze werkvorm opzet in de klas, zodat je het daarna meteen kunt gebruiken. Vanwege de nadruk op onderzoeksvaardigheden is deze werkvorm ook zeer geschikt voor maatschappijwetenschappen.

Karin Lammers is docent maatschappijleer en Margarita Jeliazkova is universitair docent vakdidactiek maatschappijleer/ maatschappijwetenschappen aan de Universiteit Twente.

Stories that Move: toolbox tegen discriminatie (workshop)

Doelgroep: vmbo/mbo

De online toolbox ‘Stories that Move’ stimuleert leerlingen (van 14 – 17 jaar) om na te denken over diversiteit en discriminatie en om hun eigen standpunten en keuzes beter te doorgronden.

De toolbox gebruikt de methode ‘visible thinking’ om leerlingen inzicht te geven in hun eigen leerproces.  We maken kennis met een aantal van deze oefeningen en ervaren hoe ze helpen om vooroordelen en discriminatie op een levendige manier bespreekbaar te maken. De toolbox bevat korte filmpjes waarin jongeren aan het woord komen over hun positieve ervaringen, maar ook over uitsluiting en discriminatie. Hun herkenbare en soms schrijnende verhalen zijn het startpunt om discriminatie en aanverwante onderwerpen nader te onderzoeken. Zie voor informatie over de vijf leerpaden en de pedagogische benadering: www.storiesthatmove.org.

Karen Polak werkt als projectleider Stories that Move bij de Anne Frank Stichting.

Deep level learning (workshop)

Doelgroep: alle doelgroepen

Sonia van Enter presenteert haar recent ontwikkelde materiaal, gericht op het stimuleren van een ‘deep level’-houding bij leerlingen van alle niveaus. Het materiaal is zeer visueel en bevordert het leggen van dwarsverbanden tussen verschillende onderwerpen en vakgebieden. Het stimuleert een open geest en meer intrinsieke interesse, betrokkenheid, authentiek leren en creatief denken. Begrippen zoals burgerschap, politiek, identiteit, groepen, macht en recht komen aan de orde in de themakaarten, en de vele open vragen stimuleren leerlingen tot discussie en nadenken. De vormende rol van de samenleving in andere vakgebieden krijgt ook de nodige aandacht, bijvoorbeeld de invloed op gebieden als kunst, wetenschap, innovatie, landbouw, economie en techniek.

Sonia van Enter heeft een eigen bedrijf ‘Deep level learning’. Met een ‘deep level’-houding ontdek je verbanden en word je nieuwsgierig naar nieuwe begrippen. Dit is de basis voor dieper begrip en creativiteit in denken. Meer informatie vindt u op http://nl.deeplevellearning.com.

Rondleiding op het Binnenhof en in Museum de Gevangenpoort (excursie)

Waar je als docent maatschappijleer in de klas vaak de staatsrechtelijke kant van ‘het Binnenhof’ belicht, hanteert deze rondleiding net even een andere invalshoek. Op deze Docentendag organiseren we een speciale rondleiding op het Binnenhof rondom politieke moorden en doodslag uit het verre en recente verleden. Een gids van ProDemos neemt u tijdens een wandeling mee langs de minder fraaie kanten van de geschiedenis van het Binnenhof en omstreken. Stilgestaan wordt onder andere bij de executie van Johan Van Oldenbarnevelt en het verhaal over de gebroeders De Witt, maar ook bij meer recente gebeurtenissen zoals de moord op LPF-leider Pim Fortuyn in 2002. En wat gebeurde er eigenlijk met Aleid van Poelgeest?
De rondleiding voert u langs plekken op het Binnenhof, maar ook naar Museum de Gevangenpoort, waar u een rondleiding ‘Voor straf naar de Gevangenpoort’ krijgt. Een ervaren gids van het museum leidt u rond langs ruimtes als de Ridderkamer, Gajolen en de Pijnkelder; plekken waar bijvoorbeeld Cornelis de Witt vastzat en gemarteld werd.

De rondleiding op het Binnenhof wordt begeleid door een begeleider van ProDemos. In Museum de Gevangenpoort wordt u rondgeleid door een gids van het museum.

Kabinet van de Koning –  drs. F.J.J. Princen, plaatsvervangend directeur (excursie)

Het Kabinet van de Koning is onderdeel van de Rijksoverheid en heeft ongeveer dertig medewerkers. Zij ondersteunen de Koning in zijn optreden als staatshoofd. Het Kabinet van de Koning fungeert als schakel tussen Koning en ministers. Aan welke taken moet je dan denken? Hoe verloopt de ondertekening van wetten en Koninklijke Besluiten? Welke rol speelt het Kabinet van de Koning bij de voorbereiding van staats- en werkbezoeken? Deze en vele andere vragen komen aan bod in een boeiende lezing van de heer drs. F.J.J. Princen. Na de lezing zal hij u wijzen op enkele bijzonderheden in het monumentale pand Korte Vijverberg 3 aan de Hofvijver.

Belangrijk!
Neem uw identiteitsbewijs mee tijdens deze excursie.

Bezoek  aan Nieuwspoort (excursie)

Nieuwspoort is dé plek waar politici, journalisten, voorlichters en belangenbehartigers elkaar on en off the record spreken. Inmiddels kent Nieuwspoort bijna 2200 Poorters. Wilco Boom, voorzitter van de Raad van Toezicht en politiek verslaggever voor de NOS in Den Haag, neemt u − letterlijk en figuurlijk − mee door het debatcentrum én de befaamde sociëteit van Nieuwspoort. Hij gaat in op vragen als: wat is het bijzondere karakter van Nieuwspoort? Wat is die beroemde en beruchte ‘Nieuwspoortcode’? Hoe belangrijk is Nieuwspoort voor de nieuwsgaring? In hoeverre is de parlementaire journalistiek van waakhond veranderd in een schoothond? Een unieke kans om deze bijzondere ontmoetingsplaats in het centrum van de politieke macht eens met eigen ogen te zien.

Wilco Boom is sinds februari 2015 voorzitter van de Raad van Toezicht van Nieuwspoort