Huis voor democratie en rechtsstaat

Paspoorten afnemen van potentiële Syrië-gangers: mag dat?

dinsdag 11 november 2014

In Nederland zijn tot dusver 49 paspoorten ingenomen van personen die mogelijk wilden uitreizen om zich aan te sluiten bij de jihad. Is dit te verantwoorden vanuit de Nederlandse overheid om de veiligheid te waarborgen, of mag dit absoluut niet gebeuren zonder daadwerkelijk bewijs?

david en arjen in discussie - blog

ProDemosmedewerkers David Muntslag en Arjen de Wit in discussie.

BvV-David-Muntslag-verkleind_small

David: ruim 140 Nederlanders zijn inmiddels afgereisd naar Syrië of Irak. Een groot deel daarvan strijdt mee met IS. IS heeft als doel om een kalifaat te stichten dat onder andere Palestina, Israël en delen van Jordanië omvat. Dit doen zij met geweld. Wie daaraan meedoet voldoet mijns inziens aan de voorwaarde in dienst te treden in vreemde krijgsdienst van een staat in strijd met een bondgenoot van Nederland. Je kan van alles doen als Nederlander, maar de wapens oppakken tegen een bondgenoot hoort daar niet bij. Zo zijn wij immers niet getrouwd, dus is een scheiding aan de orde. Weg met het paspoort van deze mensen!

Prodemos2011ArjenDeWit-200_imagelarge

Arjen: natuurlijk mag de Nederlandse overheid maatregelen nemen zodra haar inwoners meedoen aan een illegitieme gewapende strijd. Het ontnemen van een paspoort is daarbij een zeer ingrijpende sanctie. De laatste tijd zijn paspoorten ingenomen van Nederlanders waarvan het vermoeden bestaat dat ze wel eens zouden kunnen gaan vechten in Syrië of Irak. Ook al zal zo’n beslissing ongetwijfeld worden genomen op basis van een gedegen analyse, deze mensen hebben niets op hun kerfstok. Het is een schande dat in een volwassen rechtsstaat als de Nederlandse een zo verregaande maatregel kan worden genomen zonder bewijs van daadwerkelijk geweld.

 

BvV-David-Muntslag-verkleind_small

David: ik wil je een vergelijkbare zaak voorleggen, Arjen. In het Haagse appartement van Samir A. zijn spullen (o.a. een plattegrond van de Tweede Kamer en bestanddelen van explosieven) gevonden die hij wilde gaan gebruiken voor een aanslag. Ook had hij een motief; hij is geradicaliseerd. Nog voordat hij een aanslag heeft kunnen plegen is de overheid achter zijn plannen gekomen. Voor de voorbereiding alleen al heeft hij vier jaar gevangenisstraf gekregen. Als Nederlandse Syrië-ganger weet je dat je voorbereid moet zijn op het dagelijks uitvoeren van aanslagen en van hen nemen we slechts hun paspoort af. Mijn vraag aan jou is simpel: Zou Samir A. van jou ook straf hebben gekregen?

 

Prodemos2011ArjenDeWit-200_imagelarge

Arjen: als er voldoende bewijs is dat iemand een gevaar is voor de samenleving, moet hij gestraft worden, daar zijn wij het over eens. In het geval van de potentiële Syrië-gangers weten we niet wat precies de aanleiding is om hun paspoort af te nemen, omdat de AIVD die voor zich houdt. Dus de geheime dienst ontneemt zonder kenbaar bewijs de paspoorten af van mensen die zich niet schikken aan de gangbare ideologie, met als wettelijke basis dat iemand ‘handelingen zal verrichten, die een bedreiging vormen voor de veiligheid van het Koninkrijk of met het Koninkrijk bevriende mogendheden’. Laat ik je een wedervraag stellen: zou de beslissing om paspoorten in te trekken niet getoetst moeten worden door een onafhankelijke rechter in een openbaar proces?

 

BvV-David-Muntslag-verkleind_small

David: toetsing voorafgaand werkt niet. Er is dan namelijk een grote kans dat de verdachte voor de zitting al naar Syrië is vertrokken. Een rechtsgang achteraf dient wel open te staan in een rechtsstaat. De overheid mag dan ook flink op de vingers worden getikt als ze de vrijheid van een burger onterecht hebben ingeperkt. Overigens is die rechtsstaat uitgevonden om burgers te kunnen beschermen tegen de overheid.  Toch is die overheid er niet voor niets. Die hebben we opgericht om ons intern en extern te behoeden voor geweld. Dat rechtvaardigt niet de vervolging van non-conformatie met ‘de gangbare ideologie’, maar verplicht wel onze radicaliserende landgenoten een halt toe te roepen. Liever hier in behandeling dan daar met een Kalashnikof. Voor de vertrekkende strijder geldt weggegaan, paspoort vergaan.

 

Prodemos2011ArjenDeWit-200_imagelarge

Arjen: Het is jammer, David, dat je een irreële angst voor geweld boven een onafhankelijke rechterlijke beslissing stelt. Misschien heb je gelijk dat in sommige gevallen, waarin de veiligheid in het geding is, eerst preventief gehandeld moet worden voordat er een rechtsgang volgt, maar dit gebeurt te vaak en te willekeurig. Het ondoorzichtige optreden van onze geheime dienst zorgt eerder voor meer wantrouwen en verdere radicalisering dan dat het de veiligheid in Nederland en de rest van de wereld bevordert.