Initiatiefwet van Marchant uit 1918 te bezichtigen

Geplaatst op: woensdag 31 mei 2017

Mr. Henri Marchant, lid van de Tweede Kamer voor de Vrijzinnig-Democratische Bond, diende in 1918 een initiatiefwet in waarin hij voorstelde om het mannenkiesrecht ook voor vrouwen te laten gelden.

Vanaf donderdag 1 juni is zijn ‘Voorstel van Wet tot Wijziging der Kieswet’ te bezichtigen in het Bezoekerscentrum van ProDemos aan de Hofweg 1 in Den Haag.

 


Kiesrecht voor vrouwen in 1919

Slechts drie woorden hoefden er geschrapt te worden uit de tekst van de Kieswet uit 1896, maar voor vrouwen in Nederland betekende het een wereld van verschil: vanaf 9 augustus 1919 mochten zij, net als mannen, hun stem uitbrengen bij verkiezingen.

 

Eerst de grondwet, dan de kieswet

Toen bij de grondwetswijziging in 1917 alle mannelijke inwoners van Nederland stemrecht kregen, werden tegelijkertijd ook alle formuleringen die vrouwenkiesrecht onmogelijk maakten uit de tekst van de grondwet gehaald. Daarmee was formeel de weg vrij voor het kiesrecht voor vrouwen. Voor een daadwerkelijke invoering ervan in Nederland was nog wel een verandering van de Kieswet noodzakelijk.

 

Een voorstel voor die wijziging liet niet lang op zich wachten. Mr. Henri Marchant, lid van de Tweede Kamer voor de Vrijzinnig-Democratische Bond, diende al in 1918 een initiatiefwet in. Daarin stelde hij voor om het mannenkiesrecht uit de grondwet van 1917 op precies dezelfde manier ook voor vrouwen te laten gelden. Het initiatief van Marchant leidde tot het ‘Voorstel van Wet tot Wijziging der Kieswet’ dat vanaf donderdag 1 juni te bekijken is in het Bezoekerscentrum van ProDemos.

 

Wat is er op het document te zien?

initiatiefwet-marchant-2dDe grote hoeveelheid handschriften en handtekeningen op het document laten zien welke route deze wijziging van de Kieswet heeft doorlopen.

Allereerst de bespreking in de Tweede Kamer. Dirk Fock, op dat moment de voorzitter, tekent links naast de getypte tekst aan dat de Tweede Kamer akkoord gaat met het wetsvoorstel en dat hij het naar de Eerste Kamer doorstuurt.Ook de leden van de senaat kunnen zich erin vinden, verklaart de voorzitter J.J.G. baron van Voorst tot Voorst daaronder. En hij bekrachtigt dit met zijn handtekening.

 

Dat is het moment waarop de minister van Binnenlandse Zaken, de rooms-katholieke jonkheer mr. C.J.M. Ruijs de Beerenbrouck, de Wijziging van de Kieswet kan voordragen aan koningin Wilhelmina. De blauwe stempel van het Kabinet van de Koningin laat zien dat het voorstel daar op 10 juli 1919 is binnengekomen.

 

“De Koningin bewilligt in het voorstel” lezen we helemaal rechts bovenaan op de pagina, gevolgd door een krachtige koninklijke handtekening. Dit betekent dat de Kieswet daadwerkelijk gewijzigd kan worden. Op 9 augustus 1919 zet koningin Wilhelmina in Paleis Het Loo nogmaals haar handtekening onder de Wijziging van de Kieswet, nu rechtsonder op de pagina.

Daarna zet de minister van Binnenlandse Zaken ook nog een keer zijn handtekening, het zogeheten contraseign. Op dat moment heeft het document kracht van wet. Nu moet de wet alleen nog in het Staatsblad, het officiële orgaan van de Nederlandse overheid, worden gepubliceerd. Op grond van het paarse stempel in het midden bovenaan de pagina kunnen we concluderen dat dit in Staatsblad nummer 536 van het jaar 1919 is gebeurd. Daarmee is de Kieswet dan daadwerkelijk gewijzigd: Nederlandse vrouwen mogen stemmen!

 

Archief van het Kabinet van de Koningin, 1898-1945 (toegangsnummer 2.02.14), inventarisnummer 6475