De invloed van burgers

De gemeente betrekt inwoners op verschillende manieren bij besluitvorming, bijvoorbeeld met internetenquêtes, inspraakbijeenkomsten, referenda, burgerinitiatieven of interactieve beleidsvorming. Als je invloed op het gemeentelijk beleid wilt hebben, moet je allereerst weten waar de bestuurders mee bezig zijn. Openbaarheid en voorlichting zijn daarom van groot belang.

De raads- en commissievergaderingen zijn openbaar – iedereen kan erbij zijn. Juist openbaarheid van commissievergaderingen is belangrijk, omdat daarin plannen aan de orde komen die nog in voorbereiding zijn. Ze kunnen dan nog gemakkelijker worden aangepast aan de wensen van inwoners.

Veel gemeenten hebben voorlichtingsambtenaren in dienst om de inwoners over het beleid te informeren. Dat doen ze bijvoorbeeld door middel van een eigen gemeentekrant, voorlichtingspagina’s en advertenties in kranten en huis-aan-huisbladen, internet en allerlei informatieve brochures en folders. Natuurlijk kunnen burgers ook zelf contact opnemen met de gemeente om antwoorden op specifieke vragen te krijgen.

Voorlichting moet niet alleen gaan over eenmaal genomen beslissingen en de uitvoering daarvan. Van groot belang is dat mensen van tevoren weten wat de gemeente van plan is te doen. Dan kunnen ze erover meepraten en erop reageren. Daardoor zullen inwoners zich meer betrokken voelen bij wat er in de gemeente gebeurt. Er zijn veel manieren om invloed uit te oefenen of om te laten weten wat je van iets vindt.

Inspraak – je mening geven

Inspraak betekent dat inwoners van een gemeente hun mening kunnen geven over een plan. In een aantal gevallen is die inspraak zelfs wettelijk verplicht. Inspraak kan allerlei vormen hebben, al naar gelang het karakter van de beslissing die moet worden genomen.

De gemeente kan ervoor kiezen om alleen de meest betrokkenen om hun mening te vragen (zoals leerkrachten en oudercommissie bij de nieuwe inrichting van de omgeving van de school), of alle inwoners (bijvoorbeeld bij een verkeersplan voor de hele gemeente). De inspraak kan schriftelijk worden geregeld, maar ook mondeling, bijvoorbeeld door een hoorzitting. De gemeente kan de mening van de betrokken inwoners naast zich neerleggen en gewoon doorgaan met uitvoering van haar plan. Maar zij kan het plan ook aanpassen.

Wijk-, buurt- en adviesraden – betrokken vrijwilligers

In een aantal steden bestaan wijk- of buurtraden, die de gemeente adviseren over alle plannen die hun eigen wijk betreffen. In kleinere gemeenten bestaan veelal wijkcommissies. Deze raden of commissies zijn niet gekozen, maar bestaan vaak uit enthousiaste en betrokken vrijwilligers. Ook zijn er adviesraden voor bepaalde beleidsterreinen, waarin alle belanghebbenden zijn vertegenwoordigd (bijvoorbeeld een seniorenraad, een milieuraad, een sportraad). Het college van b. en w. zal veelal rekening houden met het gevraagde of ongevraagde advies van zo’n raad alvorens een plan aan de gemeenteraad voor te leggen.

Amsterdam heeft stadsdelen met bestuurscommissies en Rotterdam heeft ‘gebieden’ met gebiedscommissies. De leden van deze commissies worden direct gekozen door de inwoners van de betreffende stadsdelen en gebieden.

Interactieve beleidsvorming – zelf mee plannen

Veel gemeenten doen de laatste jaren aan interactieve beleidsvorming. Dat betekent dat burgers en organisaties van het begin af aan bij het maken van een beleidsplan worden betrokken. Inwoners reageren dan niet meer op voorgelegde plannen zoals bij inspraak, maar ze maken die plannen zelf mee. De gemeenteraad neemt uiteindelijk de beslissingen. De raad houdt dan wel zoveel mogelijk rekening met de plannen die de inwoners samen met ambtenaren en wethouder(s) hebben gemaakt.

Referendum – voor of tegen stemmen

In een aantal gemeenten bestaat de mogelijkheid tot het houden van een raadgevend referendum. Gemeenten kunnen dat zelf door middel van een zogenoemde referendumverordening regelen. Via een referendum wordt de inwoners van een gemeente gevraagd zich over een belangrijk lokaal onderwerp uit te spreken. Alle stemgerechtigde burgers mogen dan vóór of tegen een voorstel van het gemeentebestuur stemmen. Hoewel de gemeenteraad zich niet aan de uitslag van het referendum hoeft te houden, kan de raad er wel degelijk rekening mee houden. De voorwaarden voor het houden van een referendum kunnen van gemeente tot gemeente verschillen. Zowel de gemeentebesturen als de inwoners kunnen het initiatief nemen tot een referendum.

Burgerinitiatief – een onderwerp op de agenda plaatsen

Een andere mogelijkheid om inwoners bij beleid te betrekken is het burgerinitiatief. Dat houdt in dat burgers het recht hebben om een onderwerp of een voorstel op de agenda van de gemeenteraad te plaatsen. De raad is vervolgens verplicht om over dit punt te beraadslagen. Ook kunnen burgers op het niveau van een wijk of buurt aan de gemeente concrete voorstellen ter verandering of verbetering van een bepaalde situatie doen.

Politieke markt – informatie uitwisselen

Er zijn verschillende gemeenten in Nederland waarin de gemeenteraad op een andere dan de gebruikelijke wijze vergadert. Aan het begin van de avond vindt dan een soort politieke markt plaats, waarop burgers, instellingen, het college van b. en w. en ambtenaren informatie kunnen uitwisselen over een bepaald onderwerp. Ook kunnen inwoners met raadsleden praten over kwesties die zij in hun portefeuille hebben. Deze besprekingen dienen dan ter vervanging van commissievergaderingen. Aan het einde van de avond vindt ten slotte de voltallige zitting van de gemeenteraad voor discussie en besluitvorming plaats.

Andere vormen

Naast allerlei georganiseerde vormen van inspraak zijn er diverse mogelijkheden om het beleid te beïnvloeden. Wie wil dat de gemeente iets doet of nalaat, kan een of meer raadsleden, wethouders of ambtenaren proberen te overtuigen. Dat kan mondeling, maar ook schriftelijk. Soms bestaat ook de mogelijkheid om in te spreken aan het begin van een commissie- of raadsvergadering. Daarnaast kan men actie voeren en demonstreren tegen een bepaald (voorgenomen) besluit. Op hun beurt maken gemeenten tegenwoordig vaak gebruik van het internet bij het inventariseren van meningen van inwoners over allerhande zaken. Ook raadsfracties en raadsleden gebruiken dit elektronische communicatiemiddel in hun contacten met inwoners.

Verder lezen

Bekijk ook onze informatie over Zelf invloed uitoefenen.