Grondwet vraagt lef

Geplaatst op: 20/01/15 14:28 | Weblog

Praten over afweging van grondrechten in tijden van terreurdreiging lijkt slap. Mensen worden vermoord vanwege onwelgevallige cartoons. Daardoor wordt het grondrecht dat niemand voorafgaande toestemming nodig heeft voor het uiten van gedachten of gevoelens aan flarden gescheurd. Het is dus niet het moment om te vragen naar de betekenis van de woorden ‘behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet’, die ook in artikel 7 van de Grondwet staan. Wie dat toch doet roept de verdenking op dat hij terrorisme goedpraat, dat hij eigenlijk vindt dat de slachtoffers hun lot over zichzelf hebben afgeroepen.

Kars Veling

Kars Veling

Toch is dat ook het werk van ProDemos. De regels van de democratische rechtsstaat uitleggen houdt ook in dat we mensen aan het denken zetten over dilemma’s van de rechtsstaat en over de afweging van grondrechten.

In ons DemocratieLAB vragen we scholieren bij voorbeeld na te denken over de grenzen van actie voeren. Hoe ver mag je gaan om een einde te maken aan een misstand? Je moet je aan de wet houden en in ons recht geldt het beginsel dat niemand eigen rechter mag spelen.

Eén van de opstellingen in het DemocratieLAB bestaat uit een serie microscopen waarbij in grote letters de waarschuwing staat dat wie daarin goed kijkt iets ziet wat hij misschien kwetsend vindt. De vraag die dan gesteld wordt is natuurlijk of zo’n uiting (bij voorbeeld Madonna die tijdens een show de houding van Christus aan het kruis aanneemt) over de grenzen van de rechtsstaat gaat en verboden zou moeten worden.

Nog een voorbeeld. Aan de leerlingen wordt gevraagd een bordje met de tekst ‘Iedereen moet kunnen zeggen wat hij wil’ te schuiven naar ‘mee eens’, ‘ beetje mee eens of ’oneens’.  Onder dat bordje hangt een spiegeltje waarin je – als je het optilt – een overweging vindt die je keuze misschien kan beïnvloeden. Bij ‘mee eens’ lees je dan bijvoorbeeld dat in Nederland de rechter heeft bepaald dat het verboden is om de holocaust te ontkennen of een agent voor homo uit te maken.

ProDemos is onder andere bedacht voor dit soort educatieve activiteiten. Het lijkt nu soms dat daar lef voor nodig is.

In december vorig jaar luisterde ik naar journalist Kustaw Bessems, die in een geleerde bijeenkomst iets moest zeggen over de publieke onbekendheid van de grondwet. Hij begon met te vertellen over een ontmoeting ’s avonds laat in een hotellobby. Een oudere dame kwam binnen en verzuchtte bij een gin-tonic dat ze bij de televisie was geweest. Ze was compleet doorgezaagd door een journalist die haar had verweten dat ze onduidelijk was. Het bleek mevrouw De Grondwet te zijn. Het was vreselijk geweest. “Onze kijkers begrijpen hier echt niets van, mevrouw”, had de journalist gezegd. “U spreekt zichzelf compleet tegen. U bent vóór vrijheid van meningsuiting en van godsdienst, zegt u. Maar u vindt ook dat er grenzen zijn, bij voorbeeld omdat iedereen gelijk behandeld moet worden.  Wat is het nu? Nou …?” Bessems had nog een drankje besteld en de strijdbare maar nu wel uitgeput ogende dame bemoedigend toegesproken. Ze moest vooral niet zwichten voor het simplisme waar kijkcijfers nu eenmaal om schijnen te vragen.

In de bespreking na Bessems inleiding zei ik dat ik wel een baantje had voor deze mevrouw, bij ProDemos. Dus als hij haar nog eens zou spreken …

Kars Veling

Directeur ProDemos

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *