Huis voor democratie en rechtsstaat

De weerbaarheid van de democratie

donderdag 8 januari 2015

De aanslag in Parijs maakt eens te meer duidelijk dat opkomen voor democratie en rechtsstaat een uiterst serieuze zaak is. Ik heb vaak de missie van ProDemos uitgelegd aan de hand van het voorbeeld van het voetbal. Wij zijn niet voor de ene of de andere voetbalclub, zeg ik dan. Wij zijn voor het voetbal. Wij leggen uit dat de lijnen op het veld, de spelregels en een onpartijdige scheidsrechter het spel mogelijk maken en dus in ieders belang zijn. In het licht van de meedogenloze terroristische aanslag op de redactie van Charlie Hebdo lijkt deze beeldspraak nogal onnozel. Het gaat waarachtig niet om een spelletje!

Maar juist wanneer de democratische rechtsstaat frontaal en met dodelijk geweld wordt aangevallen is het nodig om te beseffen dat de mogelijkheid van een vrije samenleving als zodanig wordt bedreigd. Er zijn verschillen tussen mensen, er zijn ideologische tegenstellingen, er zijn zelfs principiële verschillen over hoe een rechtsorde eruit moet zien. Maar één ding staat vast, al deze verschillen vechten we in onze democratie uit binnen de regels van het spel. In plaats van burgeroorlog strijden partijen in de volksvertegenwoordiging. In plaats van de macht van de sterkste of van de minst scrupuleuze kan wettig gezag orde op zaken stellen, als het nodig is getoetst door een onafhankelijke rechter.

In tijden van maatschappelijke turbulentie kan het huis van democratie en rechtsstaat kraken. ‘Jullie rechtsstaat is de mijne niet’ wordt dan geroepen. Als daaraan een bloedige oorlogsverklaring wordt verbonden, wordt bedreigd wat ons in laatste instantie als samenleving verenigt. Daarom moeten we ons daartegen met verenigde kracht schrap zetten.

Kars Veling

Kars Veling

In het belang van verenigde kracht ligt natuurlijk ook de uitdaging. De noodzaak van het bestrijden van terrorisme staat buiten kijf. Maar discussie is er wel meteen als het gaat om de achtergronden, om de verbinding die terroristen leggen tussen hun motieven en godsdienst, om de vraag of wel iedereen zich met voldoende kracht afkeert van radicalisme, et cetera.

Ik ben ervan overtuigd dat onze democratische rechtsstaat weerbaar is. Dat zie ik in het brede en massale protest tegen het terrorisme. En bemoedigend vind ik het dat dit protest wordt verbonden met de waarde van een vrije samenleving, waarvoor de democratische rechtsstaat de waarborgen biedt. Een sterke democratie weet zich teweer te stellen tegen bedreiging door wie zich daarbuiten stelt. Want we hebben – met al onze onderlinge verschillen – een gezamenlijk belang te verdedigen: de regels van de democratische rechtstaat.

Kars Veling
Directeur ProDemos – Huis voor democratie en rechtsstaat