Op vrijdag 14 september vond voor de tweede keer de Nacht van de Dictatuur plaats. Ditmaal niet alleen bij ProDemos, maar ook bij de Gevangenpoort, Museon en Humanity House. Alle locaties boden een afwisselend programma, met lezingen, films, tentoonstellingen en toneelspel.
Bij ProDemos konden bezoekers kiezen uit een ruim aanbod aan sprekers. Hieronder een impressie van de avond.
Thomas von der Dunk sprak over de dubbele Europese moraal tegenover dictaturen. Enerzijds veroordelen politici deze vorm van bestuur, anderzijds wordt er toch (handels)voordeel gehaald uit deals met dictatoriale regimes. Op meeslepende wijze, zoals we van hem gewend zijn, gaf hij zijn visie aan de hand van beelden uit de VPRO Tegenlicht-documentaire ‘Dierbare dictators’. Maar ook Von der Dunk kon niet ontkennen dat het soms heel lastig kan zijn om in het licht van de wereldvrede vast te houden aan principes. De zaal hing aan zijn lippen en Von der Dunk wist niet van ophouden. Geheel in stijl moest een strenge zaalwacht bijna op dictatoriale wijze een einde maken aan zijn betoog.
In een andere zaal besprak professor Mark van Vugt de ontwikkeling van mensen tot dictator. Hij liet zien dat mensen in bepaalde situaties (bijvoorbeeld in situaties waarin gevaar dreigt) geneigd zijn een dominant persoon te volgen. De kans bestaat dan echter dat deze niet meer weggaat, ook niet wanneer de dreiging weg is. Zo iemand kan zich ontwikkelen tot een dictator. Om een ‘goede’ dictator te worden, moet aan een aantal voorwaarden worden voldaan. Zo is het voor een dictator goed om het monopolie op geweld te bezitten (ontwapen de massa) en om een gemeenschappelijke vijand te verslaan (begin een oorlog).
Koen De Ceuster vertelde over Noord-Korea. Het westen heeft maar weinig kennis van Noord-Korea en reduceert het land vaak tot de leider. De Ceuster benadrukte om niet alleen te kijken naar het regime, maar te beseffen dat er in Noord-Korea ook ‘echte mensen’ wonen. Hoeveel ruimte heeft een individu eigenlijk in zo’n regime?
De Liberiaanse schrijver Vamba Sherif schreef het boek Zwijgplicht, mede op basis van zijn ervaringen met het regime van Charles Taylor. Volgens Sherif is het belangrijkste gevolg van de dictatuur de angst om te spreken. Het valt hem op hoe argeloos Nederlanders omgaan met hun vrijheid, hoe vanzelfsprekend men dat vindt.
Ook de uit Irak afkomstige schrijver Rodaan Al Galidi sprak over zijn angst, die hij eigenlijk nooit echt meer is kwijtgeraakt. Pas na de dood van Saddam Hussein was hij in staat zijn echte verhaal op te schrijven, hoewel hij al veel langer in Nederland woonde. Al Galidi vertelde ook over de alom aanwezige portretten van Saddam, over stiekem luisteren naar westerse radio en over verboden contacten met buitenlanders, over de alom aanwezige geheime dienst.
De Nederlandse schrijver Frank van Hoorn onderzocht hoe dictators toerisme als propaganda-instrument gebruiken om hun imago op te poetsen. Dat gebeurde in het voormalige Oostblok, maar ook in het Spanje van Franco en recent nog in Syrië. Toeristen krijgen heel bewust een rooskleurig beeld voorgespiegeld, van een mooi en vreedzaam land. De door Sherif en Al Galidi beschreven angst om te spreken houdt die mythe in stand.
In de rechtszaal speelden Haagse amateur acteurs, onder wie een oud rechtbankverslaggever en griffier, een showproces na. Het showproces gaf inzicht in de ernst en absurditeit van de gang van een oneerlijk proces. De verdachte werd vervolgd voor een slechte gedachte over de autoriteit. Door het samenspel tussen rechter en officier en een onderdrukte advocaat moest de verdachte onder dwang bekennen en werd door een van de zaalwachten afgevoerd. Achteraf sprak het publiek met de acteurs over het belang van eerlijke en onafhankelijke rechtspraak.
Dictatuur en Democratie. Met sport gaan ze eigenlijk hetzelfde om. Weinig zaken zijn zo belangrijk voor mensen en dus samenlevingen als sport. En daarom bemoeien publiek en politiek zich graag met sport. Sport als instrument om vijandige naties de ogen uit te steken of juist te boycotten. Westerse landen hebben hun sporters minstens zo vaak voor hun karretje gespannen als dictaturen. Of wellicht nog vaker. Want vaak eist het westerse publiek dat ‘we’ toch zeker NIET in een gastland met een bedenkelijk bestuur voor goud gaan. Zo boycotte Nederland de Olympische Spelen van ‘56 in Melbourne vanwege de inval van de Sovjet-Unie in Hongarije.
Sporthistoricus Jurryt van de Vooren nam ons op toer door meer dan een eeuw sportgeschiedenis. Met vele leuke feitjes en anekdotes. En uiteraard spelen de publieke opinie en politiek alleen een grote rol bij de Spelen en voetbal. Mocht u als sporter een boycot van de wereldkampioenschappen willen vermijden, dan kunt u beter gaan hockeyen.
In het tweede deel van de bijeenkomst werden we getrakteerd op een specifieke casus: voetbal op de grens van een oorlogsgebied, Nagorno Karabach. Luxe stadions in bijna verlaten steden, voetballen onder mortiervuur en hoe een voetbalclub de naam Karabach en daarmee het conflict ook buiten de eigen landsgrenzen levend kan houden. Arthur Huizinga is historicus, journalist en schreef een boek over de Azerbeidzjaanse voetbalclub Qarabag Agdam.
In de 'workshop' Verkiezingsfraude in Rusland of de opkomst van de Poetindictatuur toonde Max Bader, universitair docent Oost-Europakunde en veelvuldig verkiezingswaarnemer, op niet mis te verstane wijze aan dat bij zowel de parlements- als de presidentsverkiezingen in Rusland op grote schaal gefraudeerd is. Volgens hem is er in Rusland feitelijk geen sprake van democratie. NOS-journaliste Kysia Hekster, tot de zomer 2012 correspondent Rusland, is niet onverdeeld negatief over de ontwikkelingen in Rusland. In haar boek De Poetinshow toont zij aan dat er weliswaar autoritaire tendensen zijn, de inperking van het recht op demonstratie en andere burgerrechten, het proces tegen Pussy Riot, aan de andere kant kan de oppositie met gebruikmaking van sociale media zich betrekkelijk ongestoord uiten. In het westen heeft de democratie zich ook in meer dan honderd jaar ontwikkeld.
De documentaire ‘Shungu’ vertelt het verhaal van de Zimbabwaanse filmmaker Mafundikawa, die na 10 jaar terugkeert in zijn geboorteland Zimbabwe. De film beschrijft indringend de moeilijke situatie waarin de burgers van Zimbabwe vandaag verkeren. Mafundikawa laat aan hand van persoonlijke verhalen van mensen zien, hoe een land dat oorspronkelijk na zijn onafhankelijkheid op de goede weg bleek te zijn ten opzichte van het oprichten van moderne gezondheid- en schoolsystemen in de laatste jaren door politieke onrust en kelderende economie extreem achteruitging.
Na de film ging het publiek in gesprek met Hugo Knoppert van Zimbabwe Watch en Titus Gwemende van de Nederlandse Ambassade in Zimbabwe. Uit de discussie kwam duidelijk naar voren dat de situatie in Zimbabwe moeilijk blijft en er dus geen sprake van lethargie kan zijn. De politiek en de maatschappij van Zimbabwe zijn in beweging en de volgende verkiezingen zullen dan ook cruciaal voor het land zijn.
De avond werd afgesloten met een late night act van Vincent Bijlo. Hij nam de Nederlandse politiek op geheel eigen wijze op de korrel. Zijn verhaal over onder meer kinderdagverblijf De Blauwe Stoeltjes, waar de ‘doe eens normaal man’s en ‘doe zelf eens normaal’s niet van de lucht zijn, viel in goede aarde bij het publiek.
De Nacht van de Dictatuur is in 2011 ontstaan als tegenhanger van de internationale Dag van de Democratie, die jaarlijks op 15 september is. Tijdens deze duistere avond vol censuur, revolutie en onderdrukking beleeft de bezoeker de vele facetten van een dictatuur door middel van exposities, filmvertoningen, debatten, toneelspel en interviews.
Programmaboekje Nacht van de Dictatuur 2012
Kijk voor meer foto's op Facebook
ProDemos biedt nu, naast educatieve programma's in Den Haag, ook gratis workshops aan op de pabo's zelf. De juffen en meesters in spe leren hoe onze democratische rechtsstaat in elkaar zit, maar ze krijgen ook praktische lesideeën en werkvormen mee. Zodat ze deze informatie kunnen gebruiken als ze zelf voor de klas staan. Ook zien ze hoe ProDemos leerlingen uit groep 7 en 8 voorlicht over de democratische rechtsstaat.
De parlementszaal van ProDemos zit tot de nok toe vol voor de komst van oud-Europarlementariër Joost Lagendijk. Zijn boek, “De Turken komen eraan”, staat centraal. De Turkse gemeenschap is dan ook goed vertegenwoordigd. Alsnog is het een gemêleerd gezelschap; er zijn zowel jonge als wat oudere mensen, mannen en vrouwen. Sinds Joost Lagendijk in Turkije woont, krijgt hij veel vragen van Nederlanders die Turkije bezoeken.
