Het debat is in, de dialoog is uit!

Er zijn van die woorden die een onverdeeld positieve klank hebben. ‘Debat’ is daarvan in onze dagen een voorbeeld. Zijn wij het niet met elkaar eens? Dan is er debat nodig. Krijgen wij ergens geen gehoor? Dan dagen we uit tot een debat.

portret Kars Veling

Kars Veling

Dat is ook niet zo gek.
Debatten leren een onderwerp van alle kanten bekijken en geven inzicht in argumenten pro en contra. Dat is de gedachte. Dus willen we een goed debat over moeilijke kwesties. Bezorgd wordt soms gezegd dat Nederlanders dat niet zo goed kunnen. We moeten werken aan een betere debatcultuur. Daarvoor zijn ook trainingen en zelfs competities, tot in Europa en de Verenigde Naties toe.

Mensen zoeken het debat met invloedrijke personen als ze het niet met hen eens zijn. Autoriteiten moeten daarvoor dan ook niet wijken, vinden we. Zij moeten het debat open aangaan. In de Tweede Kamer worden bewindslieden uitgenodigd voor een debat. Het parlementaire antwoord op een kwestie is een debat. Politieke partijen moeten niet bang voor interne verschillen van mening, wordt gezegd. Integendeel, zij worden sterke door debat.
Debatten zijn ook bruikbaar om een thema in de publieke aandacht te brengen. Debatten zijn tot lering en tot vermaak. Organisaties met een boodschap kunnen die uitzenden vanaf een podium met een katheder. Maar het kan effectiever zijn een debat te organiseren waarbij ook mensen worden betrokken die niet op voorhand als sympathisanten kunnen worden beschouwd. Dat trekt meer mensen. En het is mogelijk te spreken met anderen dan de eigen achterban.

Wat is toch zo aantrekkelijk aan debatten?
Debatten kunnen onderhoudend zijn. Soms lijkt dat ook genoeg. Het spektakel van botsende meningen en het drama van het gevecht  bieden vermaak. Maar dat kan het enige niet zijn.
Komt uit de botsing van meningen de waarheid naar voren? Dat zou mooi zijn. Filosofen van de dialoog, van Socrates tot Jürgen Habermas, verwachten inzicht en wijsheid van de dialoog.

Wacht even! Zo positief als de klank van het woord ‘debat’ is, zo ongunstig klinkt het woord ‘dialoog’. Dialoog associëren we met slap gebeuzel waarin mensen elkaar ontzien en dus de echt heikele kwesties niet aan de orde komen. Debat is beter. Debat is dialoog met tanden. Niet thee drinken, maar elkaar stevig de waarheid zeggen.
Maar verdient het debat nog wel z’n goede reputatie als het wordt beschouwd als heel iets anders dan een dialoog? Een bokswedstrijd biedt meer vermaak dan een beschaafde gedachtewisseling. Dat moge zo zijn. Maar er zijn serieuze bezwaren tegen het afmeten van het belang van debatten aan het amusementswaarde.

Het Instituut voor Publiek en Politiek, één van de voorgangers van ProDemos - Huis voor democratie en rechtsstaat, heeft zich altijd ingespannen om mensen sterker te maken in het ‘publieke debat’. Democratie vraagt immers om betrokkenheid van mondige burgers. Maar hoe democratisch is het debat? Die vraag stelde het IPP in 2000 in een brochure met de titel Democratie van de grote bekken. De strekking van het betoog is dat een debat alleen een democratische functie kan hebben als het om argumenten gaat. Daarvoor is inhoudelijke interesse in argumenten een voorwaarde, maar ook de retorische vaardigheid om ze helder en stevig uit te wisselen.

De dialoog is uit. Leve het debat. Prima. Als het maar ergens over gaat.

 

Kars Veling

Directeur ProDemos

 

Debatteer mee met Democratie in Debat!

Illustratie: Daniel Boda
11 mei: Idealen in de moderne democratie

Wordt de Tweede Kamer bevolkt door idealisten of juist pragmatici? Lopen idealisten niet al gauw vast in de weerbarstige praktijk van de politiek? Zou het zelfs zo kunnen zijn dat de politiek zoals we die nu kennen mensen met idealen afschrikt?

Er is een grens aan wat je via wetten en maatregelen voor elkaar kunt krijgen. Ook buiten de politiek zijn er manieren om idealen na te streven. Hoe verhouden die zich tot de parlementaire democratie?

Een debat over de rol van idealen in de moderne democratie.

Sprekers:

Kars Veling en Roos Wouters

Roos Wouters en Kars Veling
Foto: Lizzy Kalisvaart

Job Cohen
O.a. oud-partijleider van de PvdA

Kees van der Staaij
Fractievoorzitter SGP in de Tweede Kamer

Sylvia Borren
Directeur van Greenpeace Nederland

Erik Schoonhoven
Mede-initiatiefnemer partij2030.nl

Het debat wordt geleid door Kars Veling (directeur van ProDemos en ex-politicus) en Roos Wouters (politicoloog, publicist en debatleider).

Vrijdag 11 mei, 15.00 - 17.00 uur
Centrale Bibliotheek, Den Haag (Spui 68)

Aanmelden is niet verplicht, wel gewenst.
Toegang is gratis.

Meer informatie: www.democratieindebat.com

De debattenreeks Democratie in Debat wordt georganiseerd door ProDemos, perscentrum Nieuwspoort en het Montesquieu Instituut in samenwerking met de Openbare Bibliotheek Den Haag.

Commentaren

Debat en dialoog: gelijkwaardig en complementair

Debat en dialoog: gelijkwaardig en complementair

Het pleidooi van dhr. Vreling voor het debat onderschrijf ik volledig. Mits goed gevoerd kunnen debatten een belangrijke bijdrage leveren aan onze maatschappij. Terecht geeft hij aan dat belangrijke voorwaarden voor een goed debat zijn: inhoudelijke interesse van de deelnemers in het onderwerp, sterke argumentatie en heldere retoriek.

Terloops noemt hij daarbij dat er gewerkt moet worden aan een goede debatcultuur. Gezien het belang van het debat zou dit punt meer aandacht verdienen. Daar gaat het hier echter niet om.

Waar het om gaat, is dat de vergelijking die dhr. Vreling maakt tussen debat en dialoog onjuist is. Hij stelt: ‘debat is dialoog met tanden’. ‘Echt heikele kwesties’ zouden in een dialoog niet aan de orde komen. In een dialoog zou er sprake zijn van ‘slap gebeuzel’ en alleen in een debat zou men elkaar ‘stevig de waarheid zeggen’. Daarmee doet hij geen recht aan de essentie van de dialoog omdat het idee gewekt kan worden dat de dialoog een slap aftreksel van het debat zou zijn. De onjuistheid gaat echter verder dan dat.

De essentie van het debat is dat een stelling verdedigd of juist bestreden wordt en een jury die na afloop oordeelt wie de winnaar is. Belangrijke kenmerken zijn onder meer de eerder genoemde argumentatie en retoriek. In het debat is er met name ruimte voor de ratio.

De essentie van de dialoog is juist het ontbreken van stellingen, het niet-oordelen en de ruimte geven aan het persoonlijke verhaal van deelnemers. Belangrijke voorwaarden voor een goede dialoog zijn interesse van de deelnemers voor elkaar en een veilige omgeving. Belangrijke kenmerken zijn onder meer actief luisteren, doorvragen en het benoemen van gevoelens en ervaringen. In de dialoog is er met name ruimte voor gevoel en emotie.

Als hieraan voldaan wordt, kunnen de eerder benoemde punten juist wel tot stand komen. In een veilige omgeving met oprecht geïnteresseerde luisteraars, durven mensen echt heikele kwesties te benoemen. En als actief geluisterd en goed doorgevraagd wordt, durven mensen hun persoonlijke waarheid te vertellen. Dat hoeft niet ‘stevig’ te zijn, belangrijker is dat het sensitief en genuanceerd gebeurd. Er is dan geen sprake van ‘slap gebeuzel’ maar juist van een sterk, persoonlijk verhaal.

Net zoals het moed vergt om in het debat de strijd met een ander aan te gaan en je ‘niet te laten kennen’, is er moed voor nodig om in de dialoog jezelf te laten zien en je juist wel te laten kennen.

Mijn stelling is dan ook: debat en dialoog zijn gelijkwaardig en complementair. Zij kunnen elkaar aanvullen en in balans houden. En zij kunnen beide een belangrijke bijdrage aan onze maatschappij leveren. Naast het werken aan een goede debatcultuur, is het daarom van even groot belang om te werken aan een goede dialoogcultuur.

Michiel Steffelaar

Michiel Steffelaar
zondag 06 mei 2012 10:34:09 pm

Alles is Europa

Europacollege Mendeltje van Keulen klein

Voor Mendeltje van Keulen is het helder: Nederland moet zijn invloed in Europa vergroten. Als klein land, met maar 26 Europarlementariërs, is dat niet eenvoudig. Van Keulen ziet de problemen en beperkingen, maar houdt in haar betoog steeds de oplossing voor ogen.

Moet Den Haag een Tribunaal voor Spionagemisdaad krijgen?

Guido Camps Nacht vd Grondwet

Fotograaf: Frank Jansen

‘Internationale spionage moet een halt worden toegeroepen’, betoogt de Leidse rechtenstudent Rogier Baart tijdens de finale van het Pro-AM-debat op de Nacht van de Grondwet. In café het Paard van Troje in Den Haag debatteerden vrijdag vier teams bestaande uit professionals en amateurs en trapten daarmee de Nacht van de Grondwet af.